Phần 1 – Khúc dạo đầu

7, 8, 9, 10. Tháng thứ tư đi làm. Chuyến công tác thứ tư. Vậy là cũng đạt định mức tối thiểu, mỗi tháng một chuyến, thế cũng là tàm tạm.

Đây là chuyến thực địa đầu tiên của HA vào vùng dự án ở Nghệ An, lần đầu tiên tiếp xúc với người dân tộc thiểu số, thành thử tuy chỉ đi ngắn ngày nhưng cũng có nhiều điều thú vị.

Ngày 19(/10/2006), lật đật và khệ nệ leo lên xe bus lúc 6h40 để đến cơ quan. Khổ, các bác dặn đến lúc 6h50 nhưng mà chờ đến 6h40 mới có 2 cái xe bus cùng chạy tới. Xe 26 chật ních, nên em đành leo lên cái xe 35. Được cái đứng không cần bám. Một là vì còn chỗ nào mà bám nữa, hai là vì cũng chẳng còn chỗ nào mà ngã nữa. Tuy có thỉnh thoảng bác tài “lụa” một tí, dân tình nghiêng ngả tập thể cứ la oai oái, kể cũng vui tai. Lần đầu tiên mình được xuống xe bus ở cửa trước, vì làm sao mà len ra được đến cửa sau để mà xuống cho “đúng kiểu” nữa. Thành thử, em các bác lếch thếch đi bộ từ cổng trường ĐH Luật đến đầu Phạm Huy Thông. Đấy là gọi điện alô cho chú Dũng lái xe ra ngoài, không thì còn cuốc thêm đoạn nữa. Bò lên cái Land Cruiser mát lạnh, vừa chào hỏi vừa xin lỗi, mệt phờ, thiếu mỗi nước nằm lăn ra. Cái xe có ai nữa đâu. Vậy là 7 giờ 3 phút sáng, xe bắt đầu đi đón cán bộ - chú Thành rồi đến chị Margreet. Thế là hết. Xe chạy qua Phạm Ngọc Thạch, tức là cái chỗ cách đây chả mấy tí mình đứng chờ xe bus. Đúng là cái thân phận intern!

Lên xe là em các bác hay ngồi im nhìn ngó linh tinh chứ ít buôn chuyện. Chị Margreet thấy vậy chắc cũng không định bother gì, thành thử đi xe hơi mệt, mỗi chị em dựa một bên cửa kính, chị thì ngủ, em thì nhắm mắt vào cho đỡ khó chịu. Gì thì gì HA vẫn không khoái đi xe đường dài lắm. Đi tàu xập xệ một tí vẫn đỡ mệt hơn. May mà chú Dũng cho dừng lại nghỉ một chặp. Mọi người làm tí cà phê, em thì chỉ cần hít thở không khí nây-trờ tí là sướng lắm rồi. Sau đó thì lên xe tỉnh hẳn ra, 2 chị em bắt đầu buôn chuyện, vừa vui vừa đỡ mệt. Chị Margreet hơn HA đúng 10 tuổi, cao to nhất cơ quan (Người Hà Lan mà. Anh Roel nhà chị còn cao 2m - làm em HA gặp cứ lác cả mắt.) Hai chị em cùng làm việc ở cái phòng to nhất trên tầng 3, được cái rất hợp nhau trong mọi thể loại discussion. Đi công tác đợt này lại càng nhiều dịp nói chuyện với nhau. Chả trách cứ sau các chuyến đi (all types) mọi người thân nhau thế!

Chuyến đi này gọi là bước thăm dò cho cái nghiên cứu về giới do chị Margreet điều phối. Điểm đến là xã Hạnh Dịch, huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An. Đoàn làm việc có 2 ngày thôi, ngày đầu ở bản Pà Kỉm, ngày thứ hai ở bản Pỏm Om - mua thức ăn đến nấu nhờ (+ nhờ nấu) tại nhà dân và cũng nghỉ một đêm tại nhà dân, cũng là đêm mình ngủ ngon nhất mới lạ chứ, mặc dù ba người ngủ chung một cái giường còn bé hơn cái giường ở nhà mà mình vẫn ngủ một mình! Chỗ này mở ngoặc một tí, “dân” ở đây là chỉ người dân bản địa, chứ mình cũng là dân chứ là gì. Bà con toàn gọi là cán bộ, mà cán bộ thì rõ là dân rồi. Cũng may, dân là chủ.

Ngày 19, xe đến bản Chảm lúc 4h30 chiều, vì đã nghỉ tổng cộng 3 lần trên đường đi, trong đó có một lần ăn trưa. Cả đoàn vào nhà o Tuyên nghỉ ngơi một lát, ngắm nghía cái nhà sàn bằng gỗ của bà con dân tộc Thái đen, đi chụp ảnh bên dòng sông Nậm Việc, chào hỏi bà con. HA chăm chăm ngó mà chả thấy chị em mặc váy Thái gì cả, chỉ thấy có vài cụ bà là mặc váy Thái, đội khăn Thái. Đến một cửa hàng hỏi thì chỉ bán váy Lào (!) Sau này hỏi ra mới biết, chị em chỉ mặc khi có khách, hoặc hội hè thôi, còn đi làm mặc quần thì tiện hơn. Thế thì cũng chẳng có gì là đáng phàn nàn cả. Bảo tồn không có nghĩa là khư khư giữ lấy. Văn hóa cần được, và thực tế là luôn luôn, thay đổi theo thời gian. Văn hóa gì thì cũng mang ý nghĩa đảm bảo sự hài hòa trong cuộc sống của con người, cả về vật chất lẫn tinh thần. Xét cho cùng, phát triển con người chính là mở rộng quyền tự do chọn lựa của con người mà.

(còn nữa...)